28η Οκτωβρίου – εβραίοι ήρωες και κορόιδα

Το παρόν είναι μια κοινή παραγωγή του ιστολογίου Αμπραβανέλ και εμού. Ο λόγος είναι απλός: το συγκεκριμένο θέμα αφορά τόσο αποκλειστικά τη Θεσσαλονίκη, όσο και αποκλειστικά την εβραϊκή ζωή στην Ελλάδα. Και αυτό γιατί  αφορά θεσσαλονικείς για γεγονότα που έγιναν στη Θεσσαλονίκη και ταυτόχρονα αφορά την εβραϊκή εμπειρία σε μια πόλη που μετά το 1945 επέβαλλε βίαια την χριστιανική ταυτότητα ως τη μόνη της πόλης. Αντιγράφω και προσυπογράφω: “Στην Ελλάδα της Χρυσής Αυγής, του Αντώνη “το-ελληνικό-DNA-δεν-είναι-ρατσιστικό” Σαμαρά, της Αυγής των “Αλκοολικών του Αίματος” και άλλων γνήσιων ελλήνων ένα σύντομο κείμενο για το τελευταίο εβραϊκό σχολικό βιβλίο που τυπώθηκε στη Θεσσαλονίκη πριν το Ολοκαύτωμα”.

Ενας εβραίος ήρωας

Χαρακτηριστικό της εβραϊκής κοινότητας στη Θεσσαλονίκη υπήρξε το γεγονός οτι λόγω μεγέθους, όσο και νοοτροπίας είχε συστήσει ένα πυκνό δίκτυο ιδρυμάτων που συνιστούσαν ένα είδος κράτους πρόνοιας και υπερέβαινε τα στενά κοινοτικά πλαίσια – σχολεία, νοσοκομεία, αστυκλινικές, κοινοτικά φαρμακεία, γηροκομεία. Χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν η οργανώση Ματανώτ Λαεβιονίμ που παρείχε συσσίτια στους άπορους μαθητές – το κτίριο της, έργο του Ζακ Μωσσέ, επιζεί ακόμα στην οδό Φλέμιγκ και στεγάζει το Δημοτικό Σχολείο Ταλμούδ Τορά αΓκαντόλ της Κοινότητας που λειτουργεί εκεί από την δεκαετία του ’70. Τον εφοδιασμό με τα απαραίτητα σχολικά αντικείμενα των απόρων είχε αναλάβει η αδελφή οργάνωση Τορά Ουμλαχά. Εργο της υπήρξε και το τελευταίο σχολικό βιβλίο που εκδόθηκε στη Θεσσαλονίκη πριν το Ολοκαύτωμα: ένα σιντούρ που προορίζονταν για το μάθημα των Θρησκευτικών, στο οποίο ανήκει και η ακόλουθη εικόνα.

torah umlaha sidur afierosiΕίναι η αφιέρωση της οικογένειας που είχε αναλάβει την χορηγία, η συνηθισμένη πρακτική μιας και οι κοινοτικοί πόροι ήταν περιορισμένοι. Αντιγράφω από το πρωτότυπο το οποίο χρησιμοποιεί λαντίνο, (την εβραϊκή διάλεκτο των μεσαιωνικών ισπανικών που αποδίδεται με εβραϊκούς χαρακτήρες), που ήταν η μητρική γλώσσα τους.

En memoria del siempre regretado
SHABETAI (ANRI) RAFAEL ANDJEL
kayido en el kampo di batalyas
por muestras kerida patria LA GRECHA
en datas del 24 Kislev 5701
Tesaloniki, Adar 5701
Στην αιώνια μνήμη του
ΣΑΜΠΕΤΑΪ (ΑΝΡΙ) ΑΝΤΖΕΛ
που έπεσε στο πεδίο της μάχης
για την αγαπημένη πατρίδα μας ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ
την 24 Κισλέβ 5701 (24 Δεκεμβρίου 1940)
Θεσσαλονίκη, Μάρτιος 1941

.
.
.
.
.

.

Από τα αρχεία του Γενικού Επιτελείου Στρατού επιβεβαιώνουμε οτι ο Δεκανέας Πεζικού Σαμπετάι Αντζελ του Ραφαέλ, με καταγωγή από Θεσσαλονίκη, κλάση 1936, εφονεύθη εν Τσιροτάτε στις 24/12/1940. Το Τσιροτάτε είναι η αλβανική τοποθεσία Çorrotat, περίπου 80 χιλιόμετρα από τα ελληνοαλβανικά σύνορα και εκεί που πιθανότατα βρίσκονταν το μέτωπο τον Δεκέμβρη του 1940 μιας και αποτελεί το όριο της ελληνικής προέλασης.

Το βιβλίο εκτυπώθηκε τον Μάρτιο του 1941, ταυτόχρονα με την είσοδο των γερμανικών δυνάμεων κατοχής στη Θεσσαλονίκη. Γνωρίζουμε από άλλες πηγές οτι εβραϊκά σχολεία όπως αυτό της οδού Βελισσαρίου, (του οποίου το κτίριο επιζεί ακόμα), λειτουργούσαν μέχρι και τον Φεβρουάριο του 1943 οπότε υπάρχει μεγάλη πιθανότητα αυτό το βιβλίο να βρέθηκε στα χέρια μικρών παιδιών για λίγους μήνες πριν συγκεντρωθούν σε γκέτο στη Θεσσαλονίκη για αποσταλούν στην Πολωνία και να δολοφονηθούν στο Άουσβιτς. Ετσι τα παιδάκια μάθαιναν οτι τα μεγαλύτερα αδέρφια τους, που πολεμούσαν στο μέτωπο, ήταν ήρωες και άξιζαν την διαιώνιση της μνήμης τους. Και όλα αυτά για την “αγαπημένη πατρίδα/kerida patria”, την Ελλάδα.

Ακριβώς 2 χρόνια μετά την θυσία του δεκανέα Αντζελ εργάτες του Δήμου Θεσσαλονίκης εισέρχονταν στο σημαντικότερο εβραϊκό μνημείο της πόλης – το Εβραϊκό Νεκροταφείο – εκπληρώνοντας την προπολεμική επιδίωξη των Χριστιανών της πόλης να το καταστρέψουν. Η θυσία του δεκανέα Αντζελ δεν επαρκεί για να γλυτώσουν οι τάφοι της οικογένειας του – άλλωστε καταστρέφονται οι ίδιοι οι τάφοι νεκρών στρατιωτών όπως ο Λιάος Μεβοράχ που είχε πέσει τον Μάρτιο του 1941 στην Μετζγκοράνη της Αλβανίας και μόλις είχαν ταφεί στο νεκροταφείο. Οι εβραίοι θεσσαλονικείς βλέπουν τους χριστιανούς συμπολίτες τους να δολοφονούν τους νεκρούς τους, την στιγμή που Γερμανοί δολοφονούν τους ζωντανούς στα καταναγκαστικά έργα στην Χαλκιδική, τη Λεπτοκαριά, το Λιανοκλάδι και τον Γιδά.
Ακριβώς 2 χρόνια μετά την εκτύπωση του βιβλίου, τον Μάρτιο του 1943 αρχίζουν οι εκτοπίσεις δεκάδων χιλιάδων θεσσαλονικέων εβραίων στο Αουσβιτς. Η θυσία του δεκανέα Αντζελ δεν επαρκεί για να προκαλέσει την διαμαρτυρία των θεσσαλονικιών χριστιανων που παραμένουν σιωπηλοί καθώς ο μπαμπάς του Ραφαήλ, η μαμά Σάρα και η αδερφή Μαργκώ ανεβαίνουν στα τρένα, ενώ ταυτόχρονα δε διστάζουν να κάνουν εντυπωσιακές διαδηλώσεις ενάντια στην είσοδο των Βουλγάρων στην ανατολική Μακεδονία.
Περίπου 11000 σπίτια και 3500 καταστήματα, μαζί με δεκάδες συναγωγές, σχολεία, νοσοκομεία, γιεσιβότ γίνονται βορρά των μεσεγγυούχων, ένα μαζικό φαινόμενο που ακουμπάει χιλιάδες Χριστιανούς θεσσαλονικείς. Η θυσία του δεκανέα Αντζελ δεν επαρκεί για να γλυτώσει το σπίτι του στην οδό Ταντάλου.
Η θυσία του δεκανέα Αντζελ δεν επαρκεί για να αποκατασταθούν τα εβραϊκά σχολεία, οι συναγωγές, τα νοσοκομεία, τα σπίτια, τα καταστήματα στους δημιουργούς των, μετά το 1945. Θα χρειαστεί να περιμένει δεκαετίες για να μπορέσει να ξαναδεί εβραϊκό σχολείο να λειτουργεί στη πόλη.

agios dimitrios tafoplakes neogeorgis giorgos

Παιδιά παίζουν ποδόσφαιρο στην αυλή του Αγ.Δημητρίου το 1974. Οι εβραϊκές ταφόπλακες περιμένουν να χρησιμοποιηθούν στην πίσω αυλή. πηγή: Giorgos Neogeorgis από fb group Παλαιές Φωτογραφίες της Θεσσαλονίκης

Εβδομήντατρία χρόνια μετά την δολοφονία του, ενώ φορούσε τη στολή με το εθνόσημο, δεν υπάρχει η γειτονιά στην οποία μεγάλωσε, η συναγωγή στην οποία έκανε το μπαρ μιτζβά του και αν δεν είχε φροντίσει η Κοινότητα να επανεκδώσει το σιντούρ ως το τελευταίο σχολικό βιβλίο, ούτε ο ίδιος δεν θα υπήρχε πέρα από τους καταλόγους του ΓΕΣ. Ετσι και αλλιώς ο Μητροπολίτης των Χριστιανών της πόλεως αμφισβητεί οτι η θυσία του επαρκεί και λέει «Θέλω να μου προσκομίσετε τα ονόματα των Καθολικών ή των Εβραίων που έπεσαν στο έπος της Αλβανίας. Είναι θέμα αίματος και θυσίας. Εμείς θα σκοτωνόμαστε και οι άλλοι θα απολαμβάνουν τις ελευθερίες; Να πάνε εκεί που είναι η πατρίδα τους». Η τελετή στην οποία θα τιμηθεί ο πόλεμος στον οποίο πέθανε θα γίνει σε ένα ναό που χρησιμοποίησε κλεμμένα οικοδομικά υλικά από τους τάφους της οικογένειας του. Η παρέλαση θα γίνει πάνω σε ένα κομμάτι της πόλης, τη Νέα Παραλία, που δημιουργήθηκε και με χώμα και οστά που μεταφέρθηκαν από το νεκροταφείο, ενώ ένας στους δέκα των ενθουσιωδών θεατών είναι πρόθυμος να ψηφίσει τους φασίστες που ο ίδιος πολέμησε με το τουφέκι. Χρειάστηκαν 54 χρόνια για να δημιουργηθεί ένα μνημείο για την μεγαλύτερη σφαγή θεσσαλονικέων τους τελευταίους αιώνες και ακόμα αυτό δημιουργεί φόβους για υπερτονισμό της εβραϊκής παρουσίας όπως διαβάζω από φιλελεύθερους δημοτικούς συμβούλους.

Οπότε μετά από 73 χρόνια το “φόνο” του δεκανέα Αντζελ, τι μένει από τη θυσία του για την πατρίδα; Τίποτα παρά Εβραίοι να συνεχίζουν να ικετεύουν για την επιστροφή τουλάχιστον ταφόπλακων και βιβλίων, αντί να απαιτούν. Τίποτα δεν μένει και τίποτα δεν επαρκεί. Καλή 28η Οκτωβρίου.

One Response to 28η Οκτωβρίου – εβραίοι ήρωες και κορόιδα

  1. “…λόγω μεγέθους, όσο και νοοτροπίας είχε συστήσει ένα πυκνό δίκτυο ιδρυμάτων που συνιστούσαν ένα είδος κράτους πρόνοιας και υπερέβαινε τα στενά κοινοτικά πλαίσια – σχολεία, νοσοκομεία, αστυκλινικές, κοινοτικά φαρμακεία, γηροκομεία”

    Ακριβώς το ίδιο και σε πολύ μεγάλη κλίμακα, είχε συμβεί με την ελληνική κοινότητα της Σμύρνης.

    Παρόμοια στάση εντοπίζεται σε όλη την συμπεριφορά των ρωμαίικων κοινοτήτων της Οθ. Αυτοκρατορίας, φαντάζομαι ότι το ίδιο συνέβαινε και με τα άλλα μιλέτ, το εβραϊκό και το αρμενικό. Η οργανωμένη κοινοτική ζωή λειτουργούσε ως κράτος πρόνοιας