MIET – Παρουσίαση δύο νέων βιβλίων του Δ. Ν. Μαρωνίτη
Tο απόβραδο της Παρασκευής (22/2/2013, ώρα 8 μ.μ.) ο Δ. Ν. Μαρωνίτης παρουσιάζει στο βιβλιοπωλείο του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης (Τσιμισκή 11, Θεσσαλονίκη) δύο νέα βιβλία του: τις 24+2 ιλιαδικές παρομοιώσεις (κείμενο, μετάφραση, πρόλογος, επίλογος, υστερόγραφο, εκδόσεις ΑΓΡΑ) και τον Αίαντα του Σοφοκλή (μετάφραση και επίμετρο, εκδόσεις ΜΙΕΤ), υπολογίζοντας σε φιλικό διάλογο. Θα ακουστούν οι επιλεγμένες παρομοιώσεις και τρεις μονόλογοι από την τραγωδία του Σοφοκλή, με κάποια απρόβλεπτα σχόλια.
Τα βιβλία
24 + 2 ΙΛΙΑΔΙΚΕΣ ΠΑΡΟΜΟΙΩΣΕΙΣ
ΚΕΙΜΕΝΟ-ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ-ΠΡΟΛΟΓΟΣ-
Ο Δ.Ν Μαρωνίτης, μετά την μετάφραση της Ιλιάδας, προσφέρει μια ανθολογία ιλιαδικών παρομοιώσεων και μελέτη, όπως είχε κάνει παλαιότερα και με τις ομηρικές παρομοιώσεις της Οδύσσειας. Στην προκείμενη έκδοση ανθολογούνται 24+2 ιλιαδικές παρομοιώσεις. Οι πρόσθετες 2 επονομάζονται «γέφυρες»: η μία εισόδου και η άλλη εξόδου. Στον κορμό των 24 επιλέγονται 17 παρομοιώσεις από την «Πατρόκλεια» (ραψωδίες Π-Ρ) και 7 από την «Έκτορος αναίρεσιν» (ραψωδία Χ). Πρόκειται για δύο κορυφαία επεισόδια της Ιλιάδος με ισόρροπη ανταπόκριση: στον βίαιο φόνο του Πατρόκλου από τον Έκτορα ανταποκρίνεται ο εκδικητικός φόνος του Έκτορα από τον Αχιλλέα. Τα δρώμενα και τα παρεπόμενά τους ρυθμίζουν την ποιητική ηθική του ιλιαδικού πολέμου σε τρεις διαδοχικές βαθμίδες: φονική εμπάθεια, πένθιμη περιπάθεια, αμοιβαία συμπάθεια. Οι προκείμενες 24 παρομοιώσεις σημαδεύουν, καθεμιά με το ήθος και τον τρόπο της, τις κρίσιμες φάσεις και αποφάσεις της τραγικής αυτής κλίμακας. Η παράθεση του αρχαίου κειμένου δεν υπονοεί προκαταβολική υποτίμηση της μετάφρασης, η τελική εκτίμηση της οποίας επαφίεται στον αναγνώστη. Εκείνος εξάλλου προσκαλείται, με οδηγό τις 24+2 παραδειγματικές αυτές παρομοιώσεις, να αναγνωρίσει εξ επαφής την εξελισσόμενη τυπολογία και λειτουργία της ιλιαδικής (γενικότερα: της ομηρικής) παρομοίωσης, για την οποία γίνεται λόγος και στον Επίλογο, επιμένοντας στον ακροαματικό ορισμό και προορισμό της.
ΣΟΦΟΚΛΗΣ, ΑΙΑΣ
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ-ΕΠΙΛΕΓΟΜΕΝΑ: ΔΗΜΗΤΡΗΣ Ν. ΜΑΡΩΝΙΤΗΣ
Η έκδοση αυτή εντάσσεται στη σειρά Θεατρική Βιβλιοθήκη, η οποία χρηματοδοτείται από το κληροδότημα Αλέξη Μινωτή εις μνήμην Κατίνας Παξινού. Ο Αίας είναι η αρχαιότερη από τις σωζόμενες τραγωδίες του Σοφοκλή και η ακριβέστερη χρονολόγησή της θα πρέπει να αναζητηθεί γύρω στα 450 π.Χ. Ο μύθος και η πλοκή του δράματος προϋποθέτουν την Ιλιάδα και την Οδύσσεια αλλά και άλλα έπη του τρωικού κύκλου. Οι λεπτομέρειές τους ανάγονται μάλλον στο γνωστό επεισόδιο του επικού κύκλου που ονομάζεται Όπλων κρίσις. Με αυτό το θεματικό υλικό, ίσως και με κάποιες πρόσθετες δραματικές πρωτοβουλίες του Αισχύλου (υποκείμενες στη χαμένη τριλογία: Όπλων κρίσις, Θρήισσαι, Σαλαμίνιαι), υφαίνει ο Σοφοκλής τη δική του τραγωδία που επονομάστηκε: Αίας μαστιγοφόρος, Αίαντος θάνατος ή απλώς Αίας. Οι σημαντικότερες πράξεις του μύθου ανήκουν στον προδραματικό χρόνο και επισκιάζουν το δράμα με μικρότερης ή μακρότερης έκτασης αναδρομικές διηγήσεις: εννοούνται το επεισόδιο της κρίσης των όπλων, οι συνθήκες και η έκβασή του, η μήνις του ήρωα, η φονική του μανία, που τρέπεται σε ζωοκτονία, η τύφλωσή του από την Αθηνά. Στα εσωτερικά δρώμενα του δράματος ανήκουν τελικώς δύο μόνον πράξεις: η προετοιμασία και η πραγματοποίηση της αυτοκτονίας· η έρις περί την ταφή του ήρωα, που καταλήγει σε συμφιλιωτικό αποτέλεσμα. Μετά την αυτοκτονία του Αίαντα και τους τυπολογικώς κατοχυρωμένους θρήνους, το δράμα εκτρέπεται σε αγώνα λόγων: του Μενελάου με τον Τεύκρο· του Αγαμέμνονα με τον Τεύκρο· ώσπου να βρει τη λύση του με τη συμφιλιωτική παρέμβαση του Οδυσσέα. Στα επιλεγόμενά του ο Δ. Ν. Μαρωνίτης επισημαίνει μεταξύ άλλων: «Ο Σοφοκλής, για να συντάξει το δικό του δράμα, μετέγραψε στο σύνολο και στα μέρη του το θέμα της ιλιαδικής συζυγικής ομιλίας, με όλα τα βασικά της παρεπόμενα, συμπεριλαμβανομένων και των μοτίβων της έριδας, της ταφής και του νεκρώσιμου νόστου. Η δραματική αυτή μεταμόρφωση του ιλιαδικού προτύπου έδινε εξάλλου την ευκαιρία στον Σοφοκλή να υπογραμμίσει και κάτι άλλο, πολύ σημαντικό κατά τη γνώμη μου: πώς, όταν περνούμε από τον ηρωικό πόλεμο στην εμφύλια διαμάχη, από την ηρωική σύγκρουση στη μεταπολεμική πολιτική κρίση, όλα γίνονται πολυπλοκότερα και παθολογικότερα. Στο σοφόκλειο δράμα δεν εξαφανίζεται ο πρότυπος τυπολογικός ιστός της Ιλιάδας· τώρα όμως μοιάζει με αξεδιάλυτο δίχτυ. Σε αυτό μάλιστα το τραγικό δίχτυ, στο οποίο έχει πιαστεί ο Αίας, δεν ξεχωρίζουν πια εύκολα οι φίλοι από τους εχθρούς: ο Αχιλλέας από τον Έκτορα. Ο σοφόκλειος Αίας συναιρεί τα δύο αυτά ηρωικά του πρότυπα και συγχρόνως τα παραμορφώνει. Ίσως εδώ βρίσκεται η διαφορά του έπους από την τραγωδία. Και αυτή τη διαφορά αναδεικνύει ο Σοφοκλής με την εκπληκτική του τέχνη».
Ο Δ. Ν. ΜΑΡΩΝΙΤΗΣ
Γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1929. Σπούδασε στη Φιλοσοφική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Πραγματοποίησε τις μεταπτυχιακές του σπουδές στο Πανεπιστήμιο Mainz της Γερμανίας. Διετέλεσε διδάκτωρ και εντεταλμένος υφηγητής του Τμήματος Φιλολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης μέχρι το 1967 –οπότε απολύθηκε και βασανίστηκε στο ΕΑΤ-ΕΣΑ από τη στρατιωτική χούντα– και κατόπιν τακτικός καθηγητής του Τμήματος Φιλολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του ΑΠΘ (1975-96). Υπήρξε επισκέπτης καθηγητής σε Πανεπιστήμια της Γερμανίας, Αυστρίας, ΗΠΑ και Κύπρου, ενώ παράλληλα έδωσε διαλέξεις σε χώρες της Ευρώπης και της Αμερικής.
Διετέλεσε ειδικός σύμβουλος του Υπουργείου Παιδείας σε θέματα Ανώτατης Εκπαίδευσης (1974-75), πρόεδρος του Τμήματος Φιλολογίας του ΑΠΘ (1986-87), γενικός διευθυντής του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος (1989-90), πρόεδρος του Τμήματος Δημοσιογραφίας και Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης του ΑΠΘ (1991-94), κοσμήτορας της Φιλοσοφικής Σχολής του ΑΠΘ (1991-94), πρόεδρος και γενικός διευθυντής του Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας (1994-2001) και επιστημονικός υπεύθυνος του έργου «Ενδογλωσσική Μετάφραση» του Ηλεκτρονικού Κόμβου του Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας (1998-2000). Σήμερα είναι επιστημονικός υπεύθυνος του προγράμματος «Αρχαιογνωσία και Αρχαιογλωσσία στη Μέση Εκπαίδευση», που διεξάγεται στο πλαίσιο του Κέντρου Εκπαιδευτικής Έρευνας (2001-), πρόεδρος του Κέντρου Οδυσσειακών Σπουδών (2003-) και τακτικός αρθρογράφος στην εφημερίδα «το Βήμα της Κυριακής» (1971-).
Έγραψε βιβλία, μονογραφίες και άρθρα για τον Όμηρο, τον Ησίοδο, τον Σοφοκλή, τον Ηρόδοτο, τη Σαπφώ, τον Αλκαίο, τους οποίους, και ενμέρει ή στο σύνολο, μετέφρασε. Συγχρόνως μελέτησε και δημοσίευσε δοκίμια για μείζονες νεοέλληνες ποιητές και πεζογράφους, επιμένοντας σε εκπροσώπους της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς.
Για το έργο του τιμήθηκε με το Κρατικό βραβείο δοκιμίου (1981) και το παράσημο του Ταξιάρχη του Φοίνικος της Ελληνικής Δημοκρατίας (2003). Για τα 70 χρόνια του προσφοράς στα κλασικά γράμματα εκδόθηκε ο τιμητικός τόμος Euphrosyne. Studies in the Ancient Epic, and its Legacy in Honor of Dimitris N. Maronitis, επιμ. A. Rengakos – I. N. Kazazis. Στουτγκάρδη: F. Steiner 1999.
